به گزارش جمهور نیوز به نقل از ایراسین؛ سعید زرندی، مدیرعامل گروه فولاد مبارکه امروز(۴ مردادماه ۱۴۰۵)، به عنوان سخنران اصلی در چهارمین سمینار تحلیلی فولاد و صنایع معدنی با عنوان «پایداری تولید در صنعت فولاد با محوریت چالش انرژی» در ابتدای سخنان خود با اشاره به بحث انرژی و همچنین موضوع بازسازی، گفت: نگرانی اصلی من از سالها قبل تاکنون پابرجا مانده و اگرچه اکنون بعد از چند سال، صدای اعتراض و گلایه صنعت فولاد بلندتر شده، اما اصل مسئله همچنان حلنشده باقی مانده است.
وی با تأکید بر ضرورت بیان صریح خسارتهای واردشده به صنعت افزود: لازم است دیگران بدانند چه ضربهای به صنعت فولاد وارد میشود. سالها این تصویر در ذهن سیاستگذاران شکل گرفت که چون فولادسازان سودده هستند، وضعیت مناسبی دارند، سرمایهگذاری میکنند و میتوانند فشارها را تحمل کنند اما نتیجه این نوع نگاه، امروز در آمارهای ارائهشده خود را نشان داده است.
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه خاطرنشان کرد: اکنون زمان آن رسیده که به جای تکرار صرف گلایهها، درباره «مدل حل» بیشتر صحبت کنیم، چراکه تجربه سالهای گذشته نشان داده که یک روال معیوب در حال تکرار است.
چرخه معیوب تصمیمگیری؛ از گلایه تا دستور، بدون درمان ریشهای
زرندی با تشریح این چرخه اذعان داشت: صنعت گلایه میکند، سطح اعتراضها بالا میرود، موضوع به مقامات میرسد، آنها ناراحت میشوند و دستور بازنگری میدهند؛ اما در نهایت تصمیمگیر در سطح اجرا میگوید «برق ندارم، نمیتوانم قطع نکنم، چون مردم تحت فشار قرار میگیرند» و دوباره همان تصمیم قبلی علیه صنعت اجرایی میشود.
به گفته وی، این چرخه سالهاست در بخشهای مختلف، بهویژه برای فولاد و سیمان، تکرار میشود و همچنان ادامه دارد.
زرندی با اشاره به تجربه شخصی خود در سالهای گذشته تصریح کرد: در بحرانهای سال ۱۴۰۰، در مقطعی بهعنوان معاون برنامهریزی وزارتخانه، بعضی روزها مستقیم از خانه به وزارت نیرو میرفتم و حتی به وزارت صمت نمیرفتم؛ چون عملاً همه به این جمعبندی رسیده بودند که بحران انرژی یک مسئله واقعی و فوری است و باید برای آن راهحل پیدا کرد.
وی ادامه داد: امروز، با گذشت حدود پنج سال از آن مقطع، اگرچه در برخی بخشها شرایط اندکی بهتر شده، اما اصل مسئله حل نشده و همچنان با همان داستان تکراری روبهرو هستیم. از همین رو، صنعت باید از مرحله توصیف بحران عبور کرده و وارد فاز طراحی و مطالبهگری برای حل پایدار شود.
بازار جهانی فولاد نیز در وضعیت عادی نیست
زرندی در ادامه با اشاره به تحولات بینالمللی صنعت فولاد گفت: اگر حتی در داخل کشور هیچ بحران اضافهای هم وجود نداشت، ۱۴۰۴ سال سختی برای فولاد بود. صنعت جهانی فولاد درگیر رکود، مازاد ظرفیت، فشار صادراتی چین، جنگ تعرفهای و تنشهای تجاری میان اقتصادهای بزرگ است و همه این متغیرها فضای فعالیت فولادسازان را پیچیدهتر کردهاند.
وی افزود: در تجارت جهانی فولاد، حدود ۵۴۱ میلیون تن گردش تجاری وجود دارد که از این میزان، حدود ۲۱۶ میلیون تن مربوط به صادرات و نزدیک به ۳۲۵ میلیون تن مربوط به واردات است. این وضعیت نشان میدهد بازار جهانی با جابهجاییهای گسترده و رقابت شدید روبهروست و کشورهایی مانند ایران باید از هماکنون برای موجهای جدید وارداتی، تغییر در بازارهای صادراتی و تشدید سیاستهای حمایتی در کشورهایی مانند آمریکا و کانادا آماده باشند.
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه تأکید کرد: در بسیاری از کشورها، حمایت از تولید داخلی و اعمال سیاستهای حفاظتی در زنجیره فولاد با جدیت بیشتری دنبال میشود و این موضوع برای کشورهایی که با محدودیت داخلی نیز مواجهاند، یک هشدار مهم است.
فولاد سبز از یک بحث نظری عبور کرده است
زرندی با اشاره به تغییرات شتابان در استانداردهای جهانی تولید فولاد گفت: موضوع فولاد سبز دیگر یک بحث آیندهنگرانه و دوردست نیست. این موضوع در سالهای گذشته در نشستهای تخصصی انجمن فولاد و محافل کارشناسی مطرح شد و قرار بود از حدود سال ۲۰۳۰ به یک الزام جدی تبدیل شود، اما اکنون نشانهها حاکی از آن است که جهان خیلی زودتر، حتی از حوالی ۲۰۲۶، به سمت الزامآوری بیشتر در این حوزه حرکت میکند.
وی افزود: این یعنی تولیدکنندگان فولاد نهتنها باید به قیمت و بازار فکر کنند، بلکه باید برای شدت کربن، فناوریهای کمکربن، تنوع سبد انرژی و آینده مصرف سوخت در زنجیره فولاد نیز برنامه روشن داشته باشند.
تابآوری، فقط دوام آوردن نیست؛ بازیابی و بهبود است
زرندی در بخش دیگری از سخنان خود، مفهوم تابآوری در صنعت فولاد را مورد توجه قرار داد و گفت: وقتی از تابآوری صحبت میکنیم، صرفاً منظور تحمل بحران نیست؛ بلکه توان بازیابی، بهبود و استفاده از ظرفیتهای جدید پس از شوک نیز باید در نظر گرفته شود.
وی گفت بررسیهای انجامشده نشان میدهد صنعت فولاد ایران دستکم در هفت محور کلیدی با چالشهای جدی مواجه است؛ از جمله مواد اولیه، امنیت انرژی، زیرساختها و سایر مؤلفههای اثرگذار بر تداوم تولید. به گفته او، هر مقطع زمانی ممکن است یکی از این مؤلفهها پررنگتر شود؛ زمانی آب، زمانی حملونقل و امروز بیش از هر چیز امنیت انرژی.
انرژی دیگر فقط یک نهاده تولید نیست
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه در تبیین جایگاه انرژی در صنعت فولاد تصریح کرد: نگاه سنتی به انرژی بهعنوان یک نهاده ساده تولید دیگر پاسخگو نیست. امروز انرژی به متغیری راهبردی برای بقا و رقابتپذیری صنعت تبدیل شده است.
وی چهار پرسش کلیدی را پیشروی مدیران بنگاههای فولادی قرار داد و گفت: آیا تولید میتواند بدون وقفه ادامه پیدا کند؟ محصول با چه هزینه و چه حاشیه سودی تولید میشود؟ مسیر توسعه فناوری کدام است؟ و در نهایت، محصول با چه شدت کربنی و تا چه اندازه منطبق با الزامات جدید جهانی تولید خواهد شد؟
زرندی افزود: موضوع انرژی امروز هم بر بقا اثر میگذارد، هم بر انطباق با آینده و هم بر قابلیت بازیابی صنعت پس از بحران.
دو مشکل همزمان در ایران: کمبود دسترسی و جهش هزینه
به گفته زرندی، صنعت فولاد ایران امروز با دو جنس متفاوت از بحران انرژی مواجه است؛ نخست عدم دسترسی به انرژی و دوم هزینه غیرقابل پیشبینی و شوکآور انرژی.
وی گفت: حتی اگر در مقاطعی صنعت به انرژی دسترسی پیدا کند، مسئله دوم یعنی قیمت، خود به بحرانی مستقل تبدیل میشود. بهعنوان نمونه، طی روزهای اخیر نرخهایی مطرح شده که به حدود هزار تومان رسیده و این فقط یکی از مصادیق بیثباتی در قیمتگذاری است. در چنین شرایطی، دیگر نمیتوان فقط از تأمین انرژی حرف زد؛ بلکه باید از امکانپذیری اقتصادی تولید نیز سخن گفت.
حتی بدون جنگ هم ۱۴۰۴ برای فولاد سالی بحرانی بود
زرندی تأکید کرد: اگر هیچ تنش سیاسی، جنگ یا شوک بیرونی نیز رخ نمیداد، سال ۱۴۰۴ برای صنعت فولاد سالی بسیار سخت بود. رکود بازار، فشار واردات چین، مناقشات تعرفهای میان چین و آمریکا و تحولات بازار جهانی همگی شرایط را دشوار کرده بودند.
اما به گفته وی، در داخل کشور یک بحران مضاعف نیز به این شرایط اضافه شد: تصمیمات انرژی که خود به بحران روی بحران تبدیل شدند.
وی تصریح کرد: ما در شرایطی که صنعت جهانی فولاد خود با بحران دستوپنجه نرم میکرد، با برخی تصمیمات داخلی، وضعیت را برای فولاد ایران سختتر کردیم. این مسئله را باید با صراحت دید و درباره آن تصمیم گرفت.
جهش پنجبرابری نرخ گاز؛ شوکی فراتر از توان بسیاری از بنگاهها
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه با اشاره به تجربه افزایش نرخ گاز گفت: در اسفند ۱۴۰۳ قیمت گاز حدود ۲۸۰۰ تومان بود، اما در اردیبهشتماه این رقم به حدود ۱۱ هزار و ۲۰۰ تومان رسید؛ یعنی جهشی تقریباً پنجبرابری در فاصلهای کوتاه.
وی افزود: این افزایش با هیچ منطق اقتصادی سازگار نیست. حتی اگر یک بنگاه بزرگ مانند فولاد مبارکه تا حدی توان تحمل داشته باشد، بسیاری از بنگاههای دیگر بهراحتی ممکن است در برابر چنین شوکی از بین بروند. سود در این شرایط فقط کاهش پیدا نمیکند، بلکه اساساً امکان سودآوری و حتی تداوم فعالیت زیر سؤال میرود.
زرندی تأکید کرد: سیاستگذار گاهی فقط یک بُعد را میبیند. ممکن است گزارشی ارائه شود که قیمت انرژی در ایران همچنان از برخی کشورها پایینتر است، اما این مقایسه زمانی معتبر است که ثبات، قابلیت پیشبینی و توان تطبیق بنگاهها نیز در نظر گرفته شود. شوک ناگهانی، خود بهتنهایی یک عامل ویرانگر است.
هر ده سال یک سیکل نامساعد تکرار میشود
وی با اشاره به الگوهای تکرارشونده در صنعت فولاد ایران گفت: تقریباً هر ده سال یکبار، نوعی سیکل نامناسب در صنعت فولاد شکل میگیرد. به گفته او، این تجربه در حوالی سالهای ۱۳۸۴، ۱۳۹۴ و اکنون دوباره در دهه جدید قابل مشاهده است.
زرندی افزود: این تکرار نشان میدهد که مسئله فقط نوسانهای موردی نیست، بلکه با یک چرخه سیاستی و ساختاری مواجهایم که باید اصلاح شود.
روندهای جهانی انرژی به زیان تولیدکنندگان بدون برنامه است
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه در ادامه با مرور برخی روندهای جهانی گفت: در اروپا، قیمت برق برای صنعت فولاد در برخی سناریوها دو تا سه برابر نسبت به رقبا در حال افزایش است. این موضوع نشان میدهد انرژی در سطح جهانی نیز به یک متغیر تعیینکننده در رقابت تبدیل شده است.
وی افزود: برآوردها نشان میدهد مصرف برق صنعت فولاد در سناریوی کربنخنثی از حدود ۱۴۱۷ تراواتساعت به ۲۷۷۸ تراواتساعت افزایش خواهد یافت؛ یعنی تقریباً دو برابر. همچنین تقاضای هیدروژن در صنعت فولاد نیز در افق پیشرو حدود ۷ برابر خواهد شد.
زرندی تأکید کرد: این روندها یک پیام روشن دارند؛ آینده فولاد، آیندهای انرژیبرتر اما همزمان سبزتر و فناورانهتر است. بنابراین هر کشوری که امروز درباره زیرساخت گاز، برق، هیدروژن و فناوریهای کمکربن تصمیم نگیرد، فردا از رقابت عقب خواهد ماند.
حرکت جهان از کورهبلند به DRI
وی با اشاره به تحولات فناوری در تولید فولاد گفت: هنوز بخش مهمی از دنیا از مسیر کورهبلند حرکت میکند، اما در سرمایهگذاریهای جدید، حدود ۷۰ درصد طرحها به سمت DRI یا آهن اسفنجی در حال حرکت هستند.
به گفته زرندی، این تغییر جهت بهمعنای افزایش مصرف گاز در سطح جهانی است و در مرحله بعد، مسیر به سمت هیدروژن نیز شتاب خواهد گرفت. در نتیجه، رقابت بر سر انرژی پاکتر و پایدارتر در آینده تشدید میشود و این مسئله میتواند هزینههای جدیدی به تولیدکنندگان تحمیل کند.
اختلال انرژی، هزینهای فراتر از قبض مصرف دارد
زرندی با اشاره به پیامدهای ژئوپلیتیکی و تنشهای منطقهای و جهانی گفت: جنگها، ناامنیهای منطقهای، اختلال در مسیرهای عرضه و تنشهای بازار انرژی، همگی امروز در تحلیلهای صنعت فولاد وارد شدهاند. به همین دلیل، انرژی دیگر فقط یک هزینه جاری نیست، بلکه یک مؤلفه راهبردی در ارزیابی ریسک تولید است.
وی افزود: تحلیلگران جهانی صنعت فولاد اکنون دستکم پنج متغیر اصلی را در حوزه انرژی بهطور جدی زیر نظر دارند و این نشان میدهد که آینده این صنعت، بیش از گذشته به مدیریت ریسک انرژی وابسته شده است.
محدودیتهای برق در فولاد مبارکه تشدید شده است
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه سپس با استناد به آمار داخلی این شرکت، ابعاد محدودیتها را تشریح کرد و گفت: نمودارهای واقعی فولاد مبارکه نشان میدهد شدت محدودیتهای برق در سالهای ۱۴۰۲، ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ روندی فزاینده داشته است.
به گفته وی، در حوزه برق محدودیتها بهترتیب حدود ۵۳ درصد، ۴۲ درصد و در سال ۱۴۰۴ تا سطوحی نزدیک به ۷۸ درصد رسیده و در برخی روزها عملاً دسترسی به شبکه برق به صفر رسیده است. زرندی تأکید کرد این ارقام شاید در تمام روزهای سال صدق نکند، اما وقوع روزهایی با قطع کامل دسترسی، برای یک بنگاه فولادی بهشدت آسیبزاست.
شوک دوگانه گاز و برق در ماههای مختلف سال
وی ادامه داد: در حوزه گاز نیز وضعیت مشابهی وجود داشته و صنعت عملاً با شوک دوگانه انرژی روبهرو بوده است؛ از یکسو محدودیتهای برق در ماههای گرم و از سوی دیگر محدودیتهای گاز در ماههای سرد.
زرندی گفت: در برخی مقاطع از آذر، دی، بهمن و اسفند و نیز در بازههایی از تیر تا شهریور، محدودیتهای انرژی در صنایع به سطوح بسیار شدید و حتی در برخی مواقع به ۱۰۰ درصد رسیده است. به گفته وی، تکرار سالانه این وضعیت، امکان برنامهریزی مطمئن را از بنگاهها سلب کرده است.
فقط برای فولاد مبارکه؛ ۱.۵ میلیارد دلار هزینه
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه با اشاره به برآورد خسارتهای واردشده گفت: فقط برای فولاد مبارکه، مجموع هزینهها، عدمالنفع و آثار محدودیتهای تحمیلی طی دوره مورد اشاره، به حدود ۱.۵ میلیارد دلار رسیده است.
وی افزود: اگر کل صنعت فولاد را در نظر بگیریم، ارقامی که پیشتر نیز در این سمینار مطرح شد، از خسارتی در حدود ۵ تا ۶ میلیارد دلار حکایت دارد؛ منابعی که میتوانست صرف سرمایهگذاریهای توسعهای، نوسازی زیرساختها، پروژههای انرژی و افزایش رقابتپذیری صنعت شود.
زرندی برای ملموستر شدن این رقم گفت: فقط برای درک ابعاد این هزینه، کافی است بدانیم شرکت BYD برای راهاندازی پایگاه منطقهای خود در ترکیه حدود ۲ میلیارد دلار سرمایهگذاری کرده است. این مقایسه نشان میدهد ما چه حجم بزرگی از منابع را بدون آنکه بهطور کامل متوجه پیامدهایش باشیم، در اثر ناترازی و سیاستگذاری نامناسب از دست میدهیم.
وقت عبور از گلایهمحوری و رسیدن به راهحل است
زرندی تأکید کرد: مسئله انرژی در صنعت فولاد باید از سطح گلایه و هشدار عبور کند و به سطح طراحی راهحل، اصلاح مدل حکمرانی و تصمیمگیری مبتنی بر آیندهنگری برسد.
وی خاطرنشان کرد: امروز صنعت فولاد همزمان تحت فشار بازار جهانی، الزامات زیستمحیطی، تحولات فناوری و محدودیتهای داخلی انرژی قرار دارد. اگر قرار است این صنعت همچنان یکی از پایههای تولید، صادرات و ارزآوری کشور باقی بماند، باید برای آن تصمیماتی همسطح با اهمیت راهبردیاش اتخاذ شود.
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه تصریح کرد: آینده فولاد ایران نه فقط به سنگآهن، ظرفیت نصبشده یا توان مدیریتی، بلکه به امنیت انرژی، ثبات سیاستگذاری، قابلیت پیشبینی هزینهها و سرعت انطباق با روندهای جهانی وابسته است. از این منظر، ناترازی انرژی صرفاً یک مشکل عملیاتی نیست، بلکه یک تهدید مستقیم برای تابآوری صنعتی کشور بهشمار میرود.
تحولات جهانی انرژی، معادلات فولاد را تغییر داده است
زرندی با طرح این پرسش که «در نظام جهانی چه اتفاقی در حال رخ دادن است؟» گفت: مدیران صنعت فولاد باید این تحولات را بهعنوان بخشی از تحلیل فرصتهای آینده و برنامهریزی راهبردی خود به رسمیت بشناسند.
وی با اشاره به وضعیت انرژی در اروپا اظهار کرد: قیمت برق و گاز برای صنایع فولادی اروپا در حال افزایش است و در برخی موارد، این هزینهها به حدود دو تا سه برابر رقبای این صنایع رسیده است. به گفته وی، این فقط یک نوسان مقطعی نیست، بلکه نشانهای از تغییرات عمیق در ساختار رقابت جهانی فولاد است؛ تغییری که انرژی را از یک نهاده تولید به یک متغیر راهبردی تبدیل کرده است.
تقاضای برق در سناریوی کربنخنثی تقریباً دو برابر میشود
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه با استناد به روندهای جهانی افزود: در سناریوی کربنخنثی، تقاضای برق صنعت فولاد جهان تقریباً دو برابر خواهد شد و از حدود یکهزار و ۴۱۷ تراواتساعت به حدود دو هزار و ۷۷۸ تراواتساعت میرسد.
زرندی تأکید کرد: این روند نشان میدهد آینده فولاد، آیندهای برقبرتر، فناورانهتر و حساستر به زیرساختهای پایدار انرژی است. از همین رو، کشورها و شرکتهایی که از هماکنون برای تأمین مطمئن برق و بازآرایی الگوی مصرف خود برنامهریزی نکنند، در رقابت آینده با چالش جدی مواجه خواهند شد.
هیدروژن به یکی از محورهای اصلی آینده فولاد تبدیل میشود
وی یکی از مهمترین روندهای پیشروی صنعت فولاد را افزایش تقاضای هیدروژن دانست و گفت: برآوردها نشان میدهد تقاضای هیدروژن در صنعت فولاد حدود هفت برابر خواهد شد.
زرندی تصریح کرد: مجموعه این تحولات بهوضوح نشان میدهد که موضوع آینده، موضوع هیدروژن است. به گفته وی، هرگونه تحلیل از آینده صنعت فولاد که نقش هیدروژن را در آن نادیده بگیرد، تحلیلی ناقص خواهد بود؛ زیرا مسیر جهانی بهسمت فناوریها و زنجیرههایی در حال حرکت است که اتکای بیشتری به حاملهای انرژی کمکربن دارند.
گذار از کورهبلند به DRI، مصرف گاز جهانی را بالا میبرد
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه در ادامه با اشاره به تغییر مسیر فناوری در صنعت فولاد جهان گفت: اگرچه در شرایط فعلی، بخش عمدهای از دنیا همچنان با الگوی کورهبلند فعالیت میکند، اما اکنون حدود ۷۰ درصد از کورهبلندهای جهان وارد مرحله تصمیمگیری و سرمایهگذاری جدید شدهاند.
وی افزود: اگر بخش مهمی از این ظرفیتها بهسمت فناوری احیای مستقیم آهن، DRI، حرکت کند، مصرف گاز در مقیاس جهانی افزایش خواهد یافت و همین مسئله بهتنهایی میتواند منشأ شکلگیری هزینههای جدید و ناخواسته برای صنعت فولاد باشد.
زرندی ادامه داد: در واقع صنعت فولاد جهان در حال حرکت از زغالسنگ بهسمت گاز، برق و هیدروژن است؛ اما این گذار، گذار کمهزینهای نیست و با فشارهای جدید در حوزه تأمین انرژی همراه خواهد بود.
اختلال در بازار انرژی و تنشهای ژئوپلیتیکی به ریسک دائمی تبدیل شدهاند
وی با اشاره به تحولات ژئوپلیتیکی افزود: افزایش تنشها در بازار انرژی، جنگها، ناامنیها و رخدادهایی مانند بحرانهای منطقهای و اختلال در مسیرهای عرضه، همگی اکنون در محاسبات صنعت فولاد وارد شدهاند.
وی گفت: تحلیلگران صنعت فولاد دستکم چند محور اصلی را در حوزه انرژی بهصورت جدی دنبال میکنند؛ از جمله گاز، برق، هیدروژن، هزینه اختلال در انرژی و آثار ناشی از تنشهای منطقهای و بینالمللی. به گفته وی، این شرایط نشان میدهد انرژی دیگر فقط مسئله تأمین نیست، بلکه مسئله حکمرانی، امنیت، ریسک و مزیت رقابتی است.
فولاد ایران علاوه بر بحران جهانی، با فشارهای مضاعف داخلی هم روبهروست
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه سپس با اشاره به وضعیت داخلی کشور تصریح کرد: ایران علاوه بر چالشهای عمومی صنعت فولاد جهان، با مشکلات مضاعفی در حوزه انرژی مواجه است.
وی اظهار کرد: حتی اگر جنگی هم رخ نمیداد، سال ۱۴۰۴ بهدلیل رکود بازار فولاد، فشار واردات چین، تنشهای تجاری و تعرفهای و شرایط پیچیده جهانی، سال دشواری برای این صنعت بود؛ اما در داخل کشور، تصمیمات حوزه انرژی عملاً این دشواری را تشدید کرد و فشار مضاعفی بر بنگاههای فولادی وارد ساخت.
زرندی تأکید کرد: در چنین شرایطی، مدیران صنعت باید همزمان دو سطح از متغیرها را ببینند: نخست، روندهای جهانی انرژی و فناوری؛ و دوم، موانع و بیثباتیهای داخلی که ظرفیت برنامهریزی را تضعیف میکند.
شدت محدودیتهای انرژی در فولاد مبارکه به شکل بیسابقهای افزایش یافته است
وی در ادامه با اشاره به آمار محدودیتهای اعمالشده بر فولاد مبارکه گفت: بررسی روند ماهبهماه در سالهای ۱۴۰۲، ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان میدهد دامنه این محدودیتها بهطور محسوسی افزایش یافته است.
به گفته زرندی، در حوزه برق، سطوحی از محدودیت بهترتیب در حدود ۵۳ درصد، ۴۲ درصد و تا ۷۸ درصد نیز تجربه شده و در برخی مقاطع، حتی روزهایی وجود داشته که دسترسی مجموعه به شبکه عملاً به صفر رسیده است. وی افزود هرچند ممکن است این وضعیت در تمام روزهای یک ماه برقرار نبوده باشد، اما وقوع چنین روزهایی برای صنعتی در مقیاس فولاد مبارکه، خسارتبار و اخلالآفرین است.
شوک دوگانه برق و گاز، امکان برنامهریزی را از صنعت گرفته است
زرندی با اشاره به وضعیت گاز نیز گفت: فولاد مبارکه و بسیاری از واحدهای فولادی عملاً با شوک دوگانه انرژی روبهرو بودهاند؛ به این معنا که در ماههای گرم سال با محدودیت برق و در ماههای سرد با محدودیت گاز مواجه شدهاند.
وی افزود: در برخی بازهها از آذر، دی، بهمن و اسفند و همچنین در دورههایی از تیر تا شهریور، محدودیتهای بسیار سنگین و حتی در مواردی محدودیتهای ۱۰۰ درصدی به صنعت تحمیل شده است. به گفته وی، تکرار سالانه چنین وضعیتی، برنامهریزی عملیاتی، مالی و توسعهای را برای بنگاهها بهشدت دشوار کرده است.
هزینه فرصت از دسترفته فقط برای مبارکه حدود ۱.۵ میلیارد دلار بوده است
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه با اشاره به برآورد خسارتها گفت: در بازه مورد اشاره، فقط برای فولاد مبارکه، میزان خسارت و هزینه فرصت از دسترفته به حدود ۱.۵ میلیارد دلار رسیده است.
وی افزود: اگر کل صنعت فولاد در نظر گرفته شود، برآوردها از رقمی در حدود ۵ تا ۶ میلیارد دلار حکایت دارد؛ منابعی که میتوانست صرف توسعه زیرساخت، سرمایهگذاری در انرژی، نوسازی فناوری و افزایش رقابتپذیری کشور شود.
زرندی برای ملموس شدن این رقم گفت: گاه بدون آنکه حساسیت کافی نسبت به ابعاد موضوع وجود داشته باشد، کشور در حال از دست دادن منابعی است که با آن میتوان پروژههای بزرگ و راهبردی را به سرانجام رساند.
حل مسئله انرژی بدون اصلاح حکمرانی ممکن نیست
وی در ادامه، رویکرد مطلوب برای حل مسئله انرژی را از منظر مدیریتی و سیاستی تشریح کرد و گفت: در دنیا، موضوع برق و انرژی ذیل حکمرانی، governance، مدیریت میشود؛ یعنی این مسئله یکطرفه نیست و یک دستگاه یا یک بخش بهتنهایی نمیتواند درباره آن تصمیم بگیرد.
زرندی افزود: برای حل بحران انرژی، مشارکت مجموعهای از بازیگران و رسیدن به یک مدل مشترک ضروری است. به گفته وی، کشورها نیز الگوهای متفاوتی را دنبال کردهاند؛ برخی بر مدیریت سمت تقاضا تمرکز کردهاند، برخی بر سمت عرضه و برخی نیز هر دو حوزه را بهطور همزمان سامان دادهاند.
وی تصریح کرد: ایران نیز ناگزیر است از نگاه بخشی و مقطعی عبور کند و به سمت مدلهای حکمرانی منسجمتر، پیشبینیپذیرتر و مشارکتمحور حرکت کند.
فولاد مبارکه امسال ۱۳۰۰ مگاوات از برق خود را از دست داد
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه با اشاره به شرایط امسال گفت: فقط برای فولاد مبارکه، در سال جاری حدود هزار و ۳۰۰ مگاوات برق از دست رفته است، هرچند حدود ۳۰۰ مگاوات از این میزان با اقدامات انجامشده تا حدی به شبکه بازگشته است.
وی این موضوع را نشانهای روشن از عمق ناترازی و ضرورت تسریع در راهکارهای عملیاتی دانست.
سه جهتگیری اصلی برای عبور از بحران انرژی ضروری است
زرندی در ادامه، سه جهتگیری اصلی را برای مواجهه مؤثر با مسئله انرژی ضروری دانست.
وی نخستین جهتگیری را توسعه و حمایت از خودتأمینی انرژی عنوان کرد و گفت: خودتأمینی فقط بهمعنای احداث نیروگاه نیست، بلکه باید بهصورت یک سبد متنوع دیده شود؛ سبدی شامل ظرفیتهای حرارتی، تجدیدپذیر، ذخیرهسازی، زیرساختهای صنعتی، حق اتصال، انتقال، فروش مازاد، مجوزها، تأمین مالی و حتی مشارکت در توسعه میادین.
به گفته وی، فولاد مبارکه این راهبرد را با جدیت دنبال میکند و در این مسیر، علاوه بر برق، به حوزه گاز نیز بهعنوان یک محور سرمایهگذاری راهبردی وارد شده است.
ورود به میدان گازی، نمونهای از تلاش صنعت برای جبران کمبودهاست
زرندی در تشریح این تجربه گفت: در شرایطی که کشور با کمبود گاز روبهروست، فولاد مبارکه برای ورود به یک میدان گازی و مشارکت در توسعه آن اقدام کرده و تفاهمنامه و قراردادهای لازم نیز به امضا رسیده است، اما فرآیند اجرایی و ابلاغی آن با تأخیرهای طولانی مواجه شده است.
وی افزود: در حالی که اگر گاز وجود ندارد، باید مسیرهای جدید تأمین با سرعت بیشتری فعال شود، صنعت ناچار است ماهها و حتی بیش از یک سال درگیر فرایندهای اداری و ملاحظات متعددی بماند. زرندی با اشاره به موانع موجود گفت بخشی از این تأخیرها ناشی از پیچیدگیهای اداری و بخشی مرتبط با الزامات محیطزیستی بوده است.
او تأکید کرد: اصل ماجرا این است که شرکتهای بزرگ باید برای توسعه ظرفیتهای واقعی تأمین انرژی وارد میدان شوند و این حضور نیز باید با همراهی و تسهیلگری دستگاههای اجرایی روبهرو شود.
ثبات در تصمیمگیری و قراردادهای بلندمدت، شرط پشتیبانی از تولید است
دومین محور مورد تأکید زرندی، سیاستسنجی و طراحی سازوکارهای پشتیبان تولید بود.
وی گفت در دنیا، شرکتها بر اساس قراردادهای بلندمدت، برنامههای مشخص گازرسانی و مدلهای جبرانی کاهش تولید، امکان برنامهریزی پیدا میکنند.
به گفته وی، دولت باید ثبات در تصمیمگیری را برای بنگاهها فراهم کند تا یک تولیدکننده بداند در ۳ یا ۵ سال آینده با چه وضعیتی در تأمین انرژی، قیمتگذاری و الزامات اجرایی روبهرو خواهد بود.
زرندی با انتقاد از برخی سازوکارهای فعلی گفت: عرضه محدود در برابر تقاضای نامحدود، در عمل زمینهساز جهشهای غیرمنطقی قیمت میشود و به جای ایجاد تعادل، بنگاهها را در معرض رقابت فرسایشی و هزینههای خارج از کنترل قرار میدهد.
نوآوری فناورانه و کاهش شدت مصرف، محور سوم نجات صنعت است
وی سومین جهتگیری را نوآوری فناورانه و کاهش شدت مصرف انرژی دانست و گفت: این محور، بیش از هر چیز به خود صنعت بازمیگردد و باید در دستور کار جدی بنگاهها و تشکلهای تخصصی قرار گیرد.
زرندی اظهارکرد: فولاد مبارکه در سال گذشته از ظرفیتهای داده، تحلیل هوشمند و فناوریهای نو برای بهینهسازی مصرف انرژی استفاده کرده و در یکی از پروژهها، حدود ۸۰۰ میلیارد تومان از هزینههای گاز کاهش یافته است.
وی افزود: این نتایج از طریق اصلاحات فنی، بازنگری در برخی فرآیندها و استفاده از مدلهای دادهمحور به دست آمده و نشان میدهد که به موازات مطالبهگری از دولت و حرکت به سمت خودتأمینی، باید مسیر بهینهسازی و ارتقای فناوری نیز با قدرت دنبال شود.
تابآوری باید پیش از بحران طراحی شود، نه پس از آن
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه در بخش دیگری از سخنان خود به تجربه این شرکت در حوزه تابآوری و مدیریت بحران پرداخت و گفت: یکی از اقداماتی که در فولاد مبارکه دنبال شد، استقرار چارچوبهای استاندارد تابآوری و تداوم کسبوکار بود.
وی با اشاره به الگوهای استاندارد این حوزه گفت: در مجموعه، چالشهای محتمل شناسایی شد و برای هر سناریو، واکنش سازمانی طراحی شد تا در صورت بروز اختلال، نحوه عمل واحدها از پیش روشن باشد.
زرندی افزود: در اوایل سال ۱۴۰۴، حتی سناریوهایی با فرض بروز بحران اجتماعی نیز مورد بررسی قرار گرفته بود و برخی تمهیدات اولیه نیز طراحی شده بود، اما با وقوع جنگ ۱۲ روزه مشخص شد که ابعاد بحران فراتر از پیشبینیهای اولیه است. با این حال، همان تمرینها و طراحیهای قبلی کمک کرد تا سازمان با آمادگی بیشتری وارد مرحله مقابله شود.
پیش از حمله، دهها جلسه آمادگی در مبارکه برگزار شده بود
وی اظهار کرد: تا پیش از اصابت به مجموعه، حدود ۴۰ جلسه آمادگی و کمیته بحران در فولاد مبارکه برگزار شده بود و در این جلسات، سناریوهای مختلف مورد بررسی قرار گرفته بود.
زرندی گفت: سند راهبری بازیابی و تداوم کسبوکار در دوران جنگ و پساجنگ نیز در اسفندماه آماده شده بود و در آن حتی این فرض مورد توجه قرار گرفته بود که اگر مجموعه هدف قرار گیرد، چه پیامدهایی خواهد داشت و هر بخش چه وظیفهای بر عهده خواهد داشت.
پس از حمله، چهار گام اصلی در دستور کار قرار گرفت
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه با اشاره به مدیریت پس از حمله گفت: بهمحض وقوع حادثه، چهار گام اصلی بر اساس مطالعات و برنامههای پیشین در دستور کار قرار گرفت.
وی نخستین گام را مدیریت ایمنی و تثبیت شرایط عنوان کرد و گفت: در روزهای نخست، مهمترین مسئله این بود که محیط عملیات ایمنسازی شود؛ بهویژه آنکه تجربه مستقیم مواجهه با چنین شرایطی وجود نداشت و حتی در برخی موارد، مهمات عملنکرده در محیط باقی مانده بود.
زرندی افزود: گام دوم، بازسازی و در مواردی نوسازی بود؛ گام سوم، حفظ و بازیابی بازار و گام چهارم نیز بازآرایی سازمانی، ارزیابی خسارت و برنامهریزی برای بازگشت به تولید بود.
ارزیابی خسارت، حفظ نیروی انسانی و صیانت از بازار، سه اولویت اصلی بودند
وی با اشاره به اقدامات انجامشده گفت: در همان دو هفته نخست، ارزیابی اولیه خسارت انجام و واحدها بر اساس نوع آسیب، برای بازسازی یا نوسازی دستهبندی شدند.
زرندی افزود: در این میان، دو حوزه با حساسیت ویژه دنبال شد؛ نخست نیروی انسانی، بهگونهای که به هیچوجه اجازه داده نشود بحران به جدایی نیروها یا شکلگیری تنشهای کارگری منجر شود، و دوم بازار، زیرا از دست رفتن بازار میتوانست آثار بحران را چند برابر کند.
به گفته وی، با وجود همه فشارها، نیروی انسانی در مجموعه حفظ شد، پرداختها ادامه یافت و همزمان با تدابیر اجرایی، بازار نیز مدیریت شد.
با افزایش عرضه، التهاب بازار ورق مهار شد
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه در ادامه اظهار کرد: در روزهای نخست، نگرانیهای زیادی در بازار نسبت به کمبود محصول و جهش قیمتها شکل گرفته بود، اما با تصمیمگیری سریع و عرضه مستمر، شرایط کنترل شد.
وی گفت: قیمت ورق که در مقطعی جهش شدیدی را تجربه کرده بود، با مدیریت عرضه و نمایش توان تأمین بازار، به سطوح پیش از جنگ بازگشت و این مسئله، یکی از مهمترین دستاوردهای دوره مدیریت بحران بود.
دانش مدیریتی، بومیسازی و کار منسجم تیمی، سه تکیهگاه اصلی بازسازی بودند
زرندی در جمعبندی تجربه بازسازی فولاد مبارکه گفت: سه عامل اصلی در موفقیت مجموعه نقشآفرین بود.
به گفته وی، عامل نخست، دانش مدیریتی و تخصص فنی مدیران و کارکنان فولاد مبارکه بود که با تعصب، غیرت و شناخت دقیق از فرآیندها وارد میدان شدند. عامل دوم، بومیسازی بود؛ مسیری که طی سالهای گذشته در صنعت و وزارت صمت دنبال شده و در زمان بحران، ارزش عملی خود را نشان داد.
وی تأکید کرد: اگر بسیاری از تجهیزات، دانشها و راهکارها در داخل شکل نگرفته بود، مدیریت شرایط به این سرعت ممکن نبود.
زرندی عامل سوم را کار تیمی منسجم و اعتماد متقابل میان مدیران، بدنه اجرایی و نهادهای مسئول عنوان کرد و گفت: در چنین بحرانهایی، صرف داشتن دستور و ساختار کافی نیست، بلکه همافزایی واقعی میان افراد و بخشهاست که نتیجه را رقم میزند.
بازسازی فولاد مبارکه باید بهعنوان یک تجربه ملی دیده شود
وی با اشاره به روند بازگشت واحدها به مدار تولید گفت: آنچه در فولاد مبارکه رخ داد، فقط یک عملیات فنی یا صنعتی نبود، بلکه یک تجربه مهم ملی در حوزه تابآوری، بازسازی و ایستادگی صنعتی بود.
زرندی تصریح کرد: آنچه امروز در این مجموعه به دست آمده، حاصل توان مهندسان ایرانی، تجربه انباشته صنعت، سرمایه بومیسازی و روحیه مسئولیتپذیری مدیران و کارکنان است و میتواند بهعنوان الگویی ملی برای دیگر صنایع نیز مورد استفاده قرار گیرد.
صنعت فولاد ناگزیر است همزمان برای بقا، توسعه و تابآوری تصمیم بگیرد
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه تأکید کرد: مجموعه تحولات جهانی، فشارهای داخلی، ناترازی انرژی و تجربه بحرانهای اخیر نشان میدهد صنعت فولاد دیگر نمیتواند با نگاههای کوتاهمدت اداره شود.
وی در پایان اذعان داشت: امروز صنعت فولاد باید بهصورت همزمان به سه مسئله فکر کند: بقا در شرایط پرنوسان، توسعه در محیط رقابتی جدید و تابآوری در برابر شوکهای انرژی، اقتصادی و امنیتی. از این منظر، آینده فولاد نه فقط به ظرفیت تولید، بلکه به کیفیت حکمرانی، امنیت انرژی، عمق نوآوری و توان بازیابی بنگاهها وابسته خواهد بود.
