به نقل از روزنامه جمهور، نقطه عطف این تحولات را باید در دو اتفاق مهم جست‌وجو کرد؛ نخست، انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و شکست سنگین جمهوری‌خواهان و دوم، تحولات سیاسی اسرائیل و تلاش مخالفان نتانیاهو برای تشکیل دولت جدید. این دو اتفاق، اگرچه در دو جغرافیای سیاسی متفاوت رخ داده‌اند، اما در یک نقطه به هم می‌رسند؛ کاهش قدرت مانور نتانیاهو و تغییر محاسبات سیاسی کاخ سفید.
فاصله گرفتن ترامپ از نتانیاهو
ترامپ در ماه‌های گذشته بارها نشان داده که دیگر مانند گذشته حاضر نیست بدون درنظرگرفتن هزینه‌های سیاسی، از سیاست‌های نتانیاهو حمایت کند. اختلاف بر سر جنگ ایران، تحولات غزه، لبنان و سوریه و همچنین دشواری پیشبرد طرح‌های منطقه‌ای آمریکا، از جمله عواملی بوده‌اند که فاصله میان دو طرف را افزایش داده‌اند.
گزارش ۲۴ اکتبر آکسیوس نشان داد شماری از نزدیک‌ترین مشاوران ترامپ معتقدند سیاست خاورمیانه‌ای آمریکا ممکن است با دولتی بدون نتانیاهو آسان‌تر پیش برود. در این گزارش به نارضایتی مقام‌های آمریکایی از عملکرد نتانیاهو و اختلاف‌نظر درباره اولویت‌های منطقه‌ای واشنگتن اشاره شده بود.
این تحول اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نتانیاهو سال‌ها تلاش کرده بود رابطه شخصی خود با ترامپ را به مهم‌ترین پشتوانه سیاسی و امنیتی اسرائیل تبدیل کند. اما اکنون به نظر می‌رسد همین رابطه شخصی نیز نمی‌تواند تضمین‌کننده حمایت نامحدود واشنگتن باشد.
پیام مهم در روز انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تغییر شرایط، اعلام ترامپ درباره توقف کمک سالانه چهار میلیارد دلاری آمریکا به اسرائیل از سال ۲۰۲۷ بود. این اعلام در روز انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و در گفت‌وگو با شبکه فاکس‌نیوز صورت گرفت.
ترامپ مدعی شد اسرائیل به این کمک‌ها نیاز ندارد و خودش و نتانیاهو درباره پایان تدریجی آن گفت‌وگو کرده‌اند. بااین‌حال، زمان اعلام این تصمیم و تأکید رئیس‌جمهور آمریکا بر هزینه‌های سیاسی کمک به اسرائیل، پیام مهمی برای سیاستمداران اسرائیلی داشت.
به گزارش آسوشیتدپرس، ترامپ صراحتاً به این موضوع اشاره کرد که کمک‌های آمریکا به اسرائیل به دستاویزی برای انتقاد رقبای دموکرات تبدیل شده است. به عبارت دیگر، حمایت مالی از اسرائیل دیگر صرفاً یک موضوع سیاست خارجی نیست، بلکه به مسئله‌ای انتخاباتی در داخل آمریکا تبدیل شده است.
این همان نقطه‌ای است که منافع نتانیاهو و ترامپ می‌توانند از یکدیگر فاصله بگیرند. نتانیاهو به حمایت گسترده آمریکا نیاز دارد، اما ترامپ باید به رأی‌دهندگان آمریکایی پاسخ دهد؛ رأی‌دهندگانی که بخشی از آن‌ها از هزینه‌های خارجی، جنگ و تعهدات نظامی واشنگتن ناراضی‌اند.
پیام‌های پشت پرده به مخالفان نتانیاهو
تحولات سیاسی اسرائیل نیز نشانه دیگری از تغییر محاسبات آمریکاست. در آستانه انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل، گزارش آکسیوس فاش کرد که برخی مشاوران نزدیک ترامپ، برخلاف تمایل نخست‌وزیر اسرائیل، از بررسی امکان تشکیل دولت بدون نتانیاهو حمایت می‌کنند.
بر اساس این گزارش، حتی درباره امکان تشکیل دولت وحدت ملی با حضور نیروهای مخالف نتانیاهو و کنار گذاشتن متحدان راست افراطی او رایزنی‌هایی در محافل نزدیک به دولت آمریکا انجام شده بود.
این گزارش‌ها نشان می‌دهد واشنگتن، دست‌کم در بخشی از ساختار سیاسی خود، در حال آماده‌سازی برای دوران پس از نتانیاهو است. البته نباید رایزنی‌های مربوط به دولت وحدت ملی را با یک تصمیم رسمی آمریکا برای برکناری نتانیاهو اشتباه گرفت.
نتیجه انتخابات اسرائیل نیز شرایط را پیچیده‌تر کرد. ائتلاف نتانیاهو تنها ۵۳ کرسی از ۱۲۰ کرسی کنست را به دست آورد و مخالفان او با حمایت احتمالی احزاب عربی فرصت تازه‌ای برای تشکیل دولت پیدا کردند. در نهایت، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، گادی آیزنکوت، رقیب اصلی نتانیاهو را مأمور تشکیل دولت کرد. این اتفاق برای نتانیاهو ضربه سیاسی مهمی بود.
شکست ترامپ و افزایش هزینه حمایت از نتانیاهو
اما انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا معادله را وارد مرحله حساس‌تری کرد. شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات ۳ نوامبر، موقعیت داخلی ترامپ را تضعیف کرد و انتقادها در میان بخشی از جنبش ماگا را افزایش داد.
گزارش هشتم نوامبر رویترز نشان می‌دهد بخشی از حامیان ترامپ، هزینه‌های جنگ ایران، افزایش قیمت سوخت و سیاست خارجی دولت را از عوامل شکست جمهوری‌خواهان می‌دانند. حتی برخی از هواداران جنبش ماگا اکنون درباره ادامه رهبری ترامپ بر این جریان تردید کرده‌اند.
در چنین شرایطی، حمایت بی‌قیدوشرط از نتانیاهو می‌تواند برای ترامپ هزینه بیشتری ایجاد کند. او به‌خوبی می‌داند که نمی‌تواند برای حفظ یک نخست‌وزیر خارجی، بخش‌هایی از پایگاه رأی خود را نادیده بگیرد.
نتانیاهو؛ متحد سابق یا مهره‌ای پرهزینه؟
واقعیت این است که ترامپ الزاماً به دنبال قطع رابطه با اسرائیل نیست؛ مسئله اصلی، تغییر شکل رابطه با رهبران این کشور است. آمریکا همچنان منافع امنیتی، اقتصادی و راهبردی گسترده‌ای در اسرائیل دارد، اما این منافع لزوماً به معنای حمایت از شخص نتانیاهو نیست.
برای ترامپ، نخست‌وزیری که بتواند بدون ایجاد بحران‌های سیاسی مستمر، طرح‌های منطقه‌ای آمریکا را پیش ببرد، ممکن است گزینه مناسب‌تری باشد. به همین دلیل، کنار رفتن نتانیاهو الزاماً به معنای تضعیف روابط آمریکا و اسرائیل نخواهد بود؛ همان‌طور که باقی ماندن او نیز تضمینی برای تداوم حمایت نامحدود واشنگتن نیست.
در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد نتانیاهو با بحرانی فراتر از رقابت‌های داخلی اسرائیل روبه‌روست. او نه‌تنها اکثریت پارلمانی خود را از دست داده، بلکه با تغییر نگاه بخشی از حلقه قدرت در واشنگتن نیز مواجه شده است.
شاید بتوان گفت نتانیاهو هنوز برای ترامپ کاملاً کنار گذاشته نشده، اما دیگر آن متحدی نیست که بقای سیاسی‌اش به هر قیمت در اولویت کاخ سفید قرار داشته باشد. شکست انتخاباتی ترامپ، افزایش حساسیت افکار عمومی آمریکا نسبت به هزینه‌های حمایت از اسرائیل و ظهور گزینه‌های جایگزین در تل‌آویو، همگی این پیام را تقویت می‌کنند: در سیاست آمریکا، حتی نزدیک‌ترین متحدان نیز تا زمانی از حمایت برخوردارند که هزینه حفظ آن‌ها از منافع‌شان بیشتر نشود.
منبع خبر: جمهور آنلاین
