توضیحات روابط عمومی شرکت ملی نفت ایران به شرح زیر است:
اظهارات مطرحشده درباره اینکه «بیکیفیتترین نفت تولیدی کشور» به پالایشگاهها تحویل داده میشود و نفتی که مشتری ندارد و امکان صادرات آن فراهم نیست، با واقعیتهای موجود در فرآیند تحویل و مبادله نفت خام کشور همخوانی ندارد و نیازمند ارائه مستندات دقیق و قابل راستیآزمایی است.
صنعت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی به عنوان بازوی اجرایی تأمین انرژی، نقشی کلیدی در اقتصاد کشور دارد؛ با این حال، اظهارات اخیر برخی مسئولان انجمن کارفرمایی صنعت پالایش مبنی بر تحویل نفت خام بیکیفیت و اصطلاحاً «فاقد مشتری» به پالایشگاهها، موجی از ابهامات و پرسشهای جدی را در محافل کارشناسی به همراه داشته است.
صادرات نفت با همان مشخصات؛ پاسخ به ادعای «نفت فاقد مشتری»
نکته اساسی و غیرقابلانکار این است که نفت خام تحویلی به پالایشگاههای داخلی، همان سبد و مشخصات نفت خام صادراتی کشور است که در بازارهای بینالمللی و در شرایط سخت تحریمی، خریداران مشخص خود را دارد. بنابراین، طرح ادعای «نفت فاقد مشتری» یا بیکیفیت خواندن خوراک داخلی، بدون ارائه مستندات فنی و تجاری، فاقد مبنای کارشناسی است.
اینگونه مواضع نسنجیده در عمل میتواند به تخریب وجهه و زیر سؤال بردن کیفیت نفت صادراتی ایران در بازارهای جهانی منجر شود؛ موضوعی که از منظر منافع ملی، امنیت اقتصادی و صیانت از بیتالمال قابل اغماض نیست.
وجود مرجع نظارتی کیفیت نفت خام؛ فرآیند تحویل بر اساس مشخصات رسمی انجام میشود
نکته مهم دیگر آن است که تعیین، کنترل و تأیید مشخصات کمی و کیفی نفت خام تحویلی به پالایشگاهها، تابع سازوکارهای رسمی و نظارتی وزارت نفت است. اداره کل نظارت بر صادرات و مبادلات مواد نفتی به عنوان مرجع حاکمیتی ذیربط، بر فرآیند اندازهگیری، نمونهبرداری، بررسی و ثبت مشخصات کمی و کیفی نفت خام نظارت دارد و مبنای تسویه حسابهای مالی نیز بر اساس مقادیر و مشخصات کیفی تأییدشده و جداول ابلاغی صورت میگیرد.
بر این اساس، چنانچه ادعایی مبنی بر انحراف کیفیت نفت خام تحویلی از مشخصات مصوب و قراردادی مطرح است، انتظار میرود مستندات مربوط به محموله، تاریخ تحویل، شاخص مورد اختلاف، نتایج آزمایشگاهی و گزارش مرجع رسمی نظارت ارائه شود. صرف طرح ادعای کلی درباره «بیکیفیتی نفت» نمیتواند جایگزین فرآیندهای رسمی کنترل و تأیید کیفیت شود.
کیفیت فرآورده نهایی؛ ضرورت تفکیک کیفیت خوراک از توان فرآیندی پالایشگاه
از سوی دیگر، باید میان کیفیت نفت خام ورودی و توان پالایشگاه در تبدیل آن به فرآوردههای با استانداردهای روز تفکیک قائل شد. کیفیت نهایی بنزین و سایر فرآوردههای پالایشگاهی تنها تابع مشخصات نفت خام نیست و به عواملی همچون ساختار فرآیندی پالایشگاه، وجود واحدهای تصفیه و گوگردزدایی، واحدهای تبدیل، وضعیت تجهیزات، نوع و عمر کاتالیستها و میزان نوسازی و بهروزرسانی فناوری نیز وابسته است.
روابط مالی و ادعای «پنالتی افت کیفیت»
روابط مالی و طرح مباحثی چون «پنالتی افت کیفیت» نیز نباید به ابزاری برای امتیازگیری تبدیل شود. وزارت نفت به عنوان نماینده حاکمیت، با تکیه بر نظارتهای آزمایشگاهی، مشخصات قراردادی و جداول استاندارد، از حقوق عمومی صیانت میکند و اجازه نخواهد داد سازوکارهای مالی بدون اتکا به مستندات فنی و اندازهگیریهای رسمی، موجب تضییع منابع عمومی شود.
بنابراین، طرح چنین ادعاهایی بدون ارائه مستندات معتبر، میتواند مصداق فرافکنی و انتقال مسئولیت از حوزه فرآیند و توسعه پالایشگاه به حوزه خوراک باشد.
در این میان، مواضع اخیر یکی از اعضای انجمن به عنوان نماینده انجمن کارفرمایی نیز پرسشها و ابهامات عمیقی ایجاد کرده است. سوابق مدیریتی نامبرده در مجموعه پالایش و پخش نشان میدهد که در دوره حضور در مسئولیتهای پیشین، چنین اعتراضها و ادعاهایی به این صراحت مطرح نبوده است. این تغییر رویکرد، ضرورت بررسی دقیقتر موضوع و ارائه مستندات را دوچندان میکند.
راهکار واقعی برای ارتقای کیفیت فرآوردههای کشور، نه فرافکنی درباره کیفیت نفت خام، بلکه نوسازی اصولی زیرساختهای پالایشی، ارتقای فرآیندها، بهروزرسانی تجهیزات و کاتالیستها و سرمایهگذاری برای افزایش کیفیت فرآوردههای نهایی است.
اختلافات کارشناسی صنعت نفت باید بر اساس سند، عدد، آزمایش و نظر مراجع رسمی حلوفصل شود؛ زیرا نفت خام ایران یک سرمایه ملی است و صیانت از اعتبار و کیفیت آن در بازارهای داخلی و جهانی، مسئولیتی مشترک و غیرقابل اغماض است.
