سیدعباس صالحی در آیین افتتاح کتابخانه اهدایی غلامعلی حداد عادل به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی، همزمان با هفته کتاب، با اشاره به نقش نهادهای فرهنگی در شکلگیری و شکوفایی تمدنها اظهار کرد: تمدنهای مختلف بشری هرکدام پیشرانهایی داشتهاند که زمینه رسیدن آنها به اوج و شکوفایی تمدنی را فراهم کرده است و به نظر میرسد کتابخانهها در تمدن اسلامی چنین نقشی داشتهاند.
وی با بیان اینکه تمدن اسلامی، تمدن علم بود و علم را پیشران قدرت قرار داد، افزود: نهاد علم در این تمدن بهسرعت در قالب کتابخانهها شکل گرفت؛ حتی پیش از شکلگیری مدارس. اگرچه آموزش از آغاز تمدن اسلامی وجود داشت، مدارس از قرن چهارم فعالیت خود را آغاز کردند، اما نهاد کتابخانهها از قرن دوم شکل گرفته بود.
صالحی با اشاره به انواع کتابخانهها در تمدن اسلامی ادامه داد: کتابخانههای حکومتی، از جمله بیتالحکمه عباسیان، دارالعلم فاطمیان و خزانهالعلوم امویان در اندلس، از جمله این کتابخانهها بودند که بعدها در دوره سامانیان نیز نمونههایی از آنها شکل گرفت.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، کتابخانههای عمومی را دومین گونه کتابخانهها در تمدن اسلامی دانست و گفت: نخستین نمونههای شکلگیری کتابخانههای عمومی در کنار مساجد بود. مساجد خیلی زود به نهادی چندکارکردی تبدیل شدند که یکی از کارکردهای آنها نیز حوزه کتاب بود. در ابتدا بیشتر قرآنها در این کتابخانهها نگهداری میشد اما بهتدریج کتابهای دیگری نیز به آنها افزوده شد.
وی با اشاره به گزارش یاقوت حموی از کتابخانههای شهر مرو افزود: یاقوت حموی از وجود 10 کتابخانه عمومی در مرو یاد میکند که دو مورد از آنها در مسجد جامع این شهر قرار داشت. در واقع، در کنار مساجد جامع، کتابخانههای جدی شکل میگرفتند و این موضوع به سنتی در مساجد جامع تبدیل شده بود.
صالحی، کتابخانههای شخصی را سومین گونه کتابخانهها در تمدن اسلامی برشمرد و با اشاره به نمونههایی از این کتابخانهها اظهار کرد: سید مرتضی حدود 80 هزار نسخه و کتاب در کتابخانه خود داشت و درباره کتابخانه صاحب بن عباد نیز گفته شده است که برای جابهجایی آن به 400 بار شتر نیاز بود.
وی با بیان اینکه کتابخانههای شخصی از نظر دامنه موضوعی تنوع زیادی دارند، توضیح داد: برخی از این کتابخانهها با یک نیت خاص یا بر اساس علاقه صاحب آنها به موضوعات مشخص شکل گرفتهاند و در نتیجه تکگرایشی یا دارای گرایشهای محدود بودهاند. کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی نیز در ابتدا با هدف گردآوری نسخههای نفیس خطی و چاپی شکل گرفت و بعدها دامنه آن گسترش یافت.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر اینکه کتابخانههای شخصی جامع در مقایسه با دیگر انواع کتابخانهها کمتر هستند، کتابخانه رهبر شهید را یکی از نمونههای این نوع کتابخانهها در روزگار معاصر دانست و گفت: این کتابخانه از دامنه وسیعی از تعلقات شخصی برخوردار بود و حوزههای مختلفی از علوم اسلامی، شعر، داستان ایرانی و خارجی، تاریخ، خاطرات و فلسفه را در بر میگرفت.
صالحی با اشاره به ویژگیهای کتابخانه اهدایی حداد عادل اظهار کرد: یکی از کتابخانههای شخصی جامع در روزگار ما، کتابخانه استاد ارجمند جناب آقای حداد عادل است. ایشان نیز مانند رهبر شهید، تنوعی از علایق و حوزههای مطالعاتی را در کتابخانه خود گردآوری کردهاند.
وی با اشاره به سابقه طولانی ارتباط حداد عادل با کتاب، به حوزههای مختلف فعالیت علمی و فرهنگی او پرداخت و افزود: فلسفه یکی از حوزههای تخصصی فعالیت ایشان بوده که بیش از 60 سال در آن سابقه مطالعه، تدریس و پژوهش دارند. حوزه شعر، زبان فارسی، تعلیم و تربیت، مطالعات و تحقیقات دینی و علوم سیاسی و سیاست نیز از دیگر حوزههای مورد علاقه و فعالیت ایشان است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به فعالیتهای حداد عادل در حوزه زبان و ادب فارسی گفت: تعلق خاطر ایشان به زبان فارسی بیش از نیم قرن سابقه دارد و این علاقه در مطالعات، تدریس، سخنرانی، مقالهنویسی و مدیریت فرهنگی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی نمود داشته است.
وی همچنین به فعالیتهای حداد عادل در حوزه تعلیم و تربیت اشاره کرد و افزود: تدوین کتابهای درسی در دهه نخست انقلاب، فعالیت در حوزه مجلات رشد و مسئولیتهای مختلف در آموزش و پرورش از جمله سوابق ایشان در این حوزه است.
صالحی، ترجمه قرآن کریم و دیگر آثار دینی را از جمله فعالیتهای حداد عادل در حوزه مطالعات دینی برشمرد و با اشاره به حضور او در عرصههای سیاسی پس از انقلاب اظهار کرد: ایشان صرفاً یک دانشمند گوشهنشین نبودند و در حوزه سیاست نیز تعلق خاطر و ورود داشتند؛ از جمله عضویت در شوراهای صداوسیما، نمایندگی مجلس در سه دوره و پذیرش مسئولیتهای مختلف.
وی با اشاره به ارتباط میان حوزههای دین، فلسفه و زبان و ادبیات با دیگر شاخههای علوم انسانی ادامه داد: تعلق خاطر حداد عادل به این حوزهها، آشنایی و ارتباط او با شاخههای مختلف علوم انسانی را نیز در پی داشته و این تنوع مطالعاتی طبیعتاً در کتابخانه شخصی ایشان خود را نشان میدهد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به سابقه بیش از 30 سال فعالیت حداد عادل در دانشنامه جهان اسلام گفت: مسئولیت در یک مجموعه دانشنامهای بهطور طبیعی فرد را فراتر از حوزه تخصصی خود با موضوعات و حوزههای متنوعی درگیر میکند. کسانی که اکنون کتابخانه 25 هزار جلدی ایشان را میبینند، میتوانند پشت آن یک کتابخانه شخصی جامع را احساس کنند که در حوزهها و حیطههای مختلف، بر اساس تعلقات علمی و فرهنگی ایشان شکل گرفته و انشاءالله محل استفاده قرار میگیرد.
صالحی در ادامه با اشاره به سرنوشت متفاوت کتابخانههای شخصی پس از شکلگیری آنها اظهار کرد: برخی کتابخانههای شخصی با ایجاد یک نهاد مستقل، امتداد پیدا کردهاند؛ مانند کتابخانه و مجموعه موقوفات حاج حسین آقا ملک یا کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی که به یک کتابخانه مستقل تبدیل شد.
وی افزود: نوع دیگری از امتداد کتابخانههای شخصی، واگذاری آنها به مراکز علمی موجود است؛ رویکردی که به نظر میرسد آقای حداد عادل نیز آن را انتخاب کردهاند و کتابخانه خود را به مرکزی متصل کردهاند که بیش از 30 سال از عمر مدیریتی و فعالیت علمی خود را در آن گذراندهاند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به نمونههایی از این رویکرد در تاریخ دانشگاهی کشور گفت: مرحوم سیدمحمد مشکات کتابهای خود را به دانشگاه تهران واگذار کرد و کتابخانه او هسته مرکزی کتابخانه دانشگاه تهران شد. نمونه دیگر، استاد یحیی مهدوی است که فعالیت دانشنامهای خود را با همراهی اصحاب و همکارانش آغاز کرد و این کار همچنان ادامه دارد.
صالحی با قدردانی از تصمیم حداد عادل برای تعیین سرنوشت و امتداد کتابخانه شخصی خود خاطرنشان کرد: گاهی اوقات به دلیل بیتوجهی به پایانبندی یک کار، تعیین تکلیف آن دشوار میشود اما ایشان به این موضوع نیز فکر کردهاند و این اقدام ارزشمند است.
وی در پایان با اشاره به شهادت همسر حداد عادل و دیگر اعضای خانواده رهبر شهید، ضمن تسلیت به خانوادههای داغدار، برای حداد عادل آرزوی سلامتی و توفیقات بیشتر کرد و گفت: اتفاقی که برای خانواده سید شهیدان ایران رخ داده، سخت و تلخ است، اما مهم این است که کاروان علم، عزت، اقتدار و استقلال ایران همچنان در حرکت است.
منبع خبر: پایگاه اطلاعرسانی دولت





